Xem thêm

Vị thuốc Cây tam thất

Mô tả cây Cây tam thất là một loại cây thân thảo, sống lâu năm. Lá của cây mọc vòng 3-4 lá một, có cuống lá dài 3-6cm, mỗi cuống lá mang từ 3-7 lá...

Mô tả cây

Cây tam thất là một loại cây thân thảo, sống lâu năm. Lá của cây mọc vòng 3-4 lá một, có cuống lá dài 3-6cm, mỗi cuống lá mang từ 3-7 lá chét hình mác dài. Mép lá có răng cưa nhỏ, cuống lá chét dài 0,6-1,2cm. Cụm hoa của cây mọc ở đầu cành hoa. Cây tam thất có hoa đơn tính và hoa lưỡng tính cùng tồn tại. Lá đài của hoa có 5 lá, màu xanh. Cánh hoa của cây cũng có 5 lá, màu xanh nhạt. Hoa có 5 nhị và 2 bầu. Quả của cây có hình thận, khi chín có màu đỏ và bên trong có hai hạt hình cầu.

Phân bố thu hái và chế biến

Cây tam thất được trồng từ lâu nhưng chỉ có một lượng ít ở tỉnh Hà Giang (Đồng Văn), Lào Cai (Mường Khương, Bát Xát, Phà Lùng), Cao Bằng và các vùng núi cao khác có độ cao từ 1.200-1.500m. Để trồng cây tam thất, cần chọn những nơi sườn núi ít gió mạnh và phải có giàn che nắng để bảo vệ cây khỏi ánh nắng mặt trời mạnh. Đất cần được bón phân và chuẩn bị kỹ từ trước, chia thành luống dọc cách nhau 1m. Thu hoạch cây tam thất thường bắt đầu sau 3-7 năm. Trước khi chế biến, cây tam thất cần được rửa sạch bùn đất và làm mềm rễ củ bằng cách vò hoặc lăn; sau đó, cây được phơi khô.

Thành phần hoá học

Nghiên cứu đã cho thấy rằng cây tam thất chứa hai saponin chính là Arasaponin A và Arasaponin B. Arasaponin A là một chất bột dễ tan trong rượu metylic, etylic và amylic, hơi tan trong nước và không tan trong ete và axeton. Arasaponin B cũng có tính chất tương tự và cũng là một chất bột dễ tan trong nước và rượu metylic.

Thành phần hoá học Thành phần hoá học của cây tam thất

Tác dụng dược lý

Cây tam thất có nhiều tác dụng dược lý. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng cây tam thất không độc đối với cá, không gây thay đổi rõ rệt đối với huyết áp, tim và hô hấp khi sử dụng trên chó. Ngoài ra, cây tam thất còn có tác dụng làm tăng sức đề kháng của súc vật đối với các yếu tố độc hại và kháng lại hiện tượng giảm lượng prothrombin trong máu thỏ và giảm khả năng máu đông gây thực nghiệm. Cây tam thất có khả năng tác động đến sinh dục, với rễ tam thất thí nghiệm trên chuột cống cái non đã làm tăng trọng lượng tử cung. Tuy nhiên, những kết quả này chỉ mang tính tham khảo và liều dùng thực tế thường là 2-6g/ngày.

Công dụng và liều dùng

Cây tam thất có nhiều công dụng và được sử dụng như một vị thuốc bổ. Ngoài ra, cây còn có tác dụng cầm máu tại chỗ và được sử dụng trong các trường hợp chảy máu và tổn thương. Người ta thường dùng cây tam thất dưới dạng thuốc sắc hoặc thuốc bột với liều dùng khoảng 4-8g/ngày. Cây tam thất cũng được coi là một vị thuốc bổ tương đương nhân sâm.

Chú thích: Cây tam thất thường được xuất khẩu sang Trung Quốc từ Việt Nam hàng năm. Gần đây, cây tam thất đã được sử dụng rộng rãi làm thuốc bổ trong nước và được gọi là nhân sâm tam thất hoặc sâm tam thất.

Bệnh viện Nguyễn Tri Phương - Đa khoa Hạng I Thành phố Hồ Chí Minh

1