Xem thêm

Trầm cảm sau sinh: Khi cảm xúc bị chìm sâu sau quãng đời mang bầu

Trầm cảm sau sinh - một dạng bệnh trầm cảm - ảnh hưởng chủ yếu đến phụ nữ sau khi họ sinh con. Các con số thống kê cho thấy tỉ lệ mắc bệnh biến...

Trầm cảm sau sinh - một dạng bệnh trầm cảm - ảnh hưởng chủ yếu đến phụ nữ sau khi họ sinh con. Các con số thống kê cho thấy tỉ lệ mắc bệnh biến thiên rất rộng, từ chỉ một vài phần trăm cho đến hàng chục phần trăm. Nguyên nhân chính là do khó khăn trong việc xác định chẩn đoán đồng nhất ở các nước khác nhau.

Theo một nghiên cứu nhỏ tại Bệnh viện Hùng Vương, Thành phố Hồ Chí Minh, tỉ lệ mắc trầm cảm sau sinh là 41%, và theo báo cáo mới nhất tại Bệnh viện Từ Dũ con số này chỉ là 12,5%, trong đó chỉ có 5,3% trường hợp thực sự mắc trầm cảm. Một nghiên cứu ở Mỹ cũng cho thấy gần một nửa số phụ nữ bị trầm cảm sau sinh đã từng trải qua cơn trầm cảm trước khi có thai và trong suốt thời gian mang thai.

Trầm cảm sau sinh ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của bà mẹ, đặc biệt là sự phát triển trí tuệ, cảm xúc và thể chất của đứa trẻ. May mắn là bệnh này có thể được điều trị hiệu quả. Trầm cảm sau sinh còn biết đến với các tên gọi khác như "trầm cảm hậu sản" hoặc "trầm cảm sau sanh". Ngoài ra, phụ nữ cũng có nguy cơ cao mắc trầm cảm ở các giai đoạn khác của cuộc đời, như trước kinh nguyệt hoặc trong thời kỳ mãn kinh.

Triệu chứng

Các triệu chứng của trầm cảm sau sinh có thể xuất hiện vào bất kỳ thời điểm nào trong năm đầu sau sinh. Một số triệu chứng thông thường bao gồm:

  • Cảm thấy không xứng đáng chăm sóc cho em bé.
  • Sao nhãng trong việc chăm sóc con.
  • Cáu gắt với người khác.
  • Dễ lo âu và hoảng sợ.
  • Buồn bã.
  • Cảm thấy có tội.
  • Không còn thích thú với những thứ, hoạt động mình thích trước đây.
  • Giảm giao tiếp với người khác.
  • Rối loạn giấc ngủ (thường là mất ngủ).
  • Ăn uống không đều.
  • An ủi không mang lại kết quả.
  • Cảm thấy trống rỗng.
  • Cảm thấy yếu ớt hoặc mất sức.
  • Không thoải mái trong quan hệ tình dục.
  • Giảm khả năng diễn đạt chính xác khi nói hoặc viết.
  • Tuyệt vọng.
  • Lòng tự trọng thấp.

Trong những trường hợp nặng, những ý nghĩ ám ảnh có thể xuất hiện, thường liên quan đến bạo lực đối với đứa trẻ. Trong các trường hợp tồi tệ, có thể xảy ra những suy nghĩ và hành vi giết đứa trẻ ngay sau khi sinh, thường đi kèm với hoang tưởng hoặc ảo giác.

Yếu tố nguy cơ

Một số người có nguy cơ mắc bệnh trầm cảm sau sinh cao hơn người khác. Các yếu tố nguy cơ bao gồm:

  • Bị trầm cảm trong thời kỳ mang thai.
  • Từng trải qua trầm cảm sau sinh trước đây.
  • Khó khăn về kinh tế và nghề nghiệp không ổn định.
  • Sinh con so (con đầu lòng) có nguy cơ mắc bệnh cao hơn sinh con rạ.
  • Đứa trẻ không có cha chính thức.
  • Sinh con trong tình trạng ly dị hoặc ly thân.
  • Sử dụng chất kích thích như rượu, thuốc lá, ma túy.
  • Đẻ khó, đẻ mổ.
  • Sinh con ở độ tuổi vị thành niên.
  • Không có người hỗ trợ chăm sóc.

Nguyên nhân

Chính xác nguyên nhân của trầm cảm sau sinh vẫn chưa được tìm ra. Một số giải thích cho rằng, sau khi sinh con, nội tiết tố của người mẹ bị rối loạn, và những mệt mỏi trong thời kỳ mang thai và sau sinh cùng với rắc rối trong quan hệ vợ chồng. Đối với đàn ông, nguyên nhân chủ yếu là sự thay đổi đột ngột lối sống và sự suy giảm sự quan tâm từ phía vợ, khi đó vợ phải tập trung vào vai trò làm mẹ, người chồng có thể cảm thấy cô đơn.

Điều trị và phòng ngừa

Nguyên tắc điều trị trầm cảm sau sinh tương tự như trong các trường hợp trầm cảm khác: kết hợp sử dụng thuốc chống trầm cảm và tâm lý trị liệu, trong đó người bệnh tập trung vào cải thiện mối quan hệ với người khác, đặc biệt là chồng và con. Trị liệu tâm lý được ưu tiên vì người mẹ có thể phải ngừng cho con bú khi sử dụng thuốc, tuy nhiên, việc sử dụng thuốc vẫn là cần thiết trong những trường hợp thuốc mang lại lợi ích cao hơn các yếu tố có hại. Ngoài ra, việc tham gia các chương trình giáo dục tiền sản hoặc tìm hiểu thông tin phù hợp về trầm cảm sau sinh trước khi sinh con cũng giúp phòng ngừa căn bệnh này.

Dưới đây là 7 mẹo nhỏ giúp ngăn ngừa và hạn chế trầm cảm sau sinh:

  • Tham gia các lớp học dành cho cha mẹ do bệnh viện tổ chức.
  • Lên kế hoạch tài chính liên quan đến việc nuôi dưỡng em bé.
  • Chia sẻ trách nhiệm chăm sóc em bé với người cha.
  • Tập trung vào các vấn đề gia đình trước khi em bé chào đời.
  • Thuê người giúp việc hoặc nhờ người thân trong gia đình trông giữ bé.
  • Hiểu rằng đời sống tình dục sẽ thay đổi sau khi sinh và có thể mất thời gian để trở lại bình thường.
  • Tìm kiếm nhóm hỗ trợ hoặc tìm hiểu thông tin về trầm cảm.

Trầm cảm sau sinh là một dạng của các rối loạn tâm thần trong thời kỳ sinh đẻ. Ngoài trầm cảm sau sinh, nhóm bệnh này còn bao gồm trạng thái buồn chán sau sinh và loạn thần sau sinh. Hiện nay, vẫn chưa có sự thống nhất về việc có nên xếp trầm cảm sau sinh vào một rối loạn riêng biệt hay không. Tuy nhiên, điều quan trọng là nhận biết và điều trị kịp thời để đảm bảo sức khỏe tâm lý của mẹ và sự phát triển của đứa trẻ.

Xem thêm

  • Rối loạn lo âu
  • Trầm cảm
  • Trầm cảm theo mùa
  • Thuốc chống trầm cảm
  • Sinh đẻ

Chú thích

1