Xem thêm

Cholesterol: Một chất béo quan trọng cho cơ thể bạn

Cholesterol là một chất béo steroid mềm, có màu vàng nhạt, có mặt trong màng tế bào của tất cả các mô trong cơ thể. Nó được vận chuyển trong huyết thanh của mọi động...

Cholesterol là một chất béo steroid mềm, có màu vàng nhạt, có mặt trong màng tế bào của tất cả các mô trong cơ thể. Nó được vận chuyển trong huyết thanh của mọi động vật. Cholesterol không chỉ được tạo ra trong gan hàng ngày (nguồn gốc nội sinh), mà còn từ việc ăn uống các chất béo động vật (nguồn gốc ngoại sinh). Mặc dù cholesterol đóng vai trò quan trọng trong nhiều quá trình sinh hoá trong cơ thể, nghĩa là nó tham gia vào nhiều quá trình sinh hoá. Đặc biệt, cholesterol liên quan chặt chẽ đến bệnh tim mạch do nồng độ cholesterol trong máu tăng.

Lịch sử tên gọi

Tên "cholesterol" bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp, với "chole-" nghĩa là mật và "stereos" nghĩa là rắn. Tên này xuất phát từ việc cholesterol ban đầu được phát hiện ở dạng rắn trong sỏi mật.

Sinh lý học

Tổng hợp

Cholesterol được tổng hợp chủ yếu từ acetyl CoA theo con đường HMG-CoA reductase trong nhiều tế bào/mô khác nhau. Khoảng 20-25% lượng cholesterol tổng hợp mỗi ngày (~1g/ngày) xảy ra trong gan, trong khi các vị trí khác có tỉ lệ tổng hợp cao như ruột, tuyến thượng thận và cơ quan sinh sản. Trung bình, một người có trọng lượng khoảng 68kg sẽ có khoảng 35g (35.000mg) cholesterol trong cơ thể. Trong đó, khoảng 1000mg đến từ tổng hợp nội sinh hàng ngày và 200-300mg đến từ thức ăn. Cholesterol di chuyển trong cơ thể theo quá trình tuần hoàn. Nó được tiết ra từ gan thông qua mật đến các cơ quan tiêu hóa. Khoảng 50% lượng cholesterol bài tiết được tái hấp thu trong ruột non và quay lại hệ tuần hoàn. Phytosterols có thể cạnh tranh với cholesterol trong quá trình tái hấp thu ruột, làm giảm lượng cholesterol hấp thụ vào máu.

Tính chất

Cholesterol kém tan trong nước và không thể tự do di chuyển trong máu. Thay vào đó, nó được vận chuyển trong máu bằng các lipoprotein. Lipoprotein là các hạt "va-li" có khả năng tan trong nước và chứa cholesterol và chất béo. Các protein trên bề mặt của từng loại lipoprotein quyết định nguồn gốc và đích của cholesterol. Hạt lipoprotein lớn nhất là chylomicron, chuyên chở triglyceride từ niêm mạc ruột đến gan. Tại gan, chylomicron bị phân hủy và tạo thành lipoprotein tỉ trọng rất thấp (VLDL) hoặc được oxi hoá để tạo năng lượng cho cơ hoặc được dự trữ trong mô mỡ. Các hạt lipoprotein nhỏ hơn, gọi là LDL, chuyên chở cholesterol đến các tế bào. Trong khi đó, HDL là hạt lipoprotein có chức năng lấy cholesterol từ mô ngoại biên và chuyển nó về gan.

Điều hoà

Sự tổng hợp cholesterol được điều chỉnh trực tiếp bởi nồng độ cholesterol trong tế bào. Khi nồng độ cholesterol giảm, một hệ thống cân bằng bên trong tế bào sẽ phát hiện và kích hoạt quá trình tổng hợp để tạo thêm cholesterol. Sự điều chỉnh này liên quan đến các protein như SREBP (Sterol Regulatory Element Binding Protein), Insig-1 và SCAP (SREBP-cleavage activating protein). Khi nồng độ cholesterol giảm, Insig-1 tách rời khỏi phức hợp SREBP-SCAP, cho phép phức hợp này di chuyển vào bộ máy Golgi để bị cắt thành SREBP. SREBP sau đó di chuyển vào nhân và kích hoạt các gene liên quan đến tổng hợp cholesterol. Mọi thay đổi trong quá trình điều hoà này có thể ảnh hưởng đến nồng độ cholesterol trong máu.

Chức năng

Cholesterol là một thành phần quan trọng của màng tế bào, giúp duy trì tính lỏng và ổn định của màng trong mọi điều kiện nhiệt độ. Nó cũng là tiền chất để tổng hợp nhiều loại hormone steroid và vitamin D. Nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng cholesterol còn đóng vai trò quan trọng trong các synapse của não và hệ miễn dịch, bao gồm việc chống ung thư.

Đó là một cái nhìn súc tích về cholesterol, một chất béo quan trọng mà cơ thể chúng ta cần. Đừng quên duy trì một lối sống lành mạnh và cân nhắc về việc kiểm soát lượng cholesterol trong cơ thể để giữ gìn sức khỏe tốt!

1